Κουίζ
1 παιχνίδι γνώσεων

Θέμα 1 Χρωματική κλίμακα

Η χρωματική κλίμακα είναι η θεμελιώδης και βασική κλίμακα του δυτικού μουσικού συστήματος. Ορίζεται ως μια διαδοχή 12 βημάτων ένα ημιτόνιο χωριστά το ένα από το άλλο που οδηγεί στην επανάληψη του πρώτου τόνου στην επόμενη υψηλότερη οκτάβα. Τι είναι όμως το ημιτόνιο; Και τι είναι η οκτάβα;

Ένα ημιτόνιο είναι η ελάχιστη απόσταση μεταξύ δύο ήχων στο δυτικό μουσικό σύστημα (τα πράγματα είναι διαφορετικά, για παράδειγμα, σε ανατολικές χώρες όπως η Ινδία). Εάν πατήσετε ένα λευκό πλήκτρο στο πιάνο και το μαύρο πλήκτρο αμέσως δίπλα του, θα έχετε παίξει ένα διάστημα 1 ημιτόνιου. Στην κιθάρα, όμως, κάθε τάστo που χωρίζει την ταστιέρα αντιστοιχεί σε 1 ημιτόνιο.

Έτσι, όταν λέμε ότι μεταξύ της νότας C και της D υπάρχει ένα διάστημα (δηλαδή μια απόσταση) ενός τόνου, σημαίνει ότι υπάρχουν 2 ημιτόνια μεταξύ τους. Πατήστε οποιοδήποτε C στο πιάνο και μετά παίξτε, μετακινώντας προς τα δεξιά, το αμέσως επόμενο μαύρο πλήκτρο και μετά το αμέσως επόμενο λευκό. θα έχετε φτάσει στη νότα D ανεβάζοντας 2 ημιτόνια.

Άρα 1 τόνος = 2 ημιτόνια.

Ομοίως, αν θεωρήσουμε 2 τόνους μπορούμε να τους σκεφτούμε ότι αντιστοιχούν σε 4 ημιτόνια.

Γνωρίζετε αυτό το σύμβολο: #; Στη μουσική, λέγεται «δίεση» και υποδηλώνει ότι ένας ήχος έχει αυξηθεί κατά ένα μόνο ημιτόνιο. Άρα το C# σημαίνει ότι μια νότα C έχει αυξηθεί κατά ένα ημιτόνιο. Το ίδιο ισχύει για τα D και D# ή G και G#, αλλά το E και το F απέχουν ήδη ένα ημιτόνιο μεταξύ τους. Επομένως, περνώντας ανάμεσα σε αυτές τις δύο νότες, δεν θα έχουμε E και E#, αλλά μόνο E και μετά απευθείας F. Το ίδιο συμβαίνει και για τις νότες B και C.

Ας δούμε τη χρωματική κλίμακα σε ένα πληκτρολόγιο πιάνου:

Τα μαύρα πλήκτρα υποδεικνύουν ακριβώς τις νότες που υψώνονται κατά ένα ημιτόνιο. Όπως είδαμε παραπάνω, όταν η χρωματική κλίμακα κατεβαίνει (δηλαδή από ψηλά προς χαμηλά), χρησιμοποιείται ένα άλλο σύμβολο που γράφεται ως εξής: b (ονομάζεται «ύφεση»). Έχει την αντίθετη έννοια από αυτή της δίεσης, δηλ. χαμηλώνει τη νότα κατά ένα ημιτόνιο. Άρα αν μετακινηθούμε από το C στο D θα έχουμε C# (C συν μισό τόνο) αλλά αν κατεβούμε από το D στο C θα έχουμε Db (D μείον μισό τόνο). Ως εκ τούτου, μια νότα με τον ίδιο τόνο μπορεί να έχει δύο διαφορετικά ονόματα, όπως μπορείτε να δείτε στο παρακάτω σχήμα:

Τελικά, μπορούμε να πούμε ότι η χρωματική κλίμακα, όπως άλλωστε όλες οι κλίμακες, είναι κυκλική. Αυτό σημαίνει ότι όταν τελειώσει  μια ακολουθία δώδεκα ημιτόνων, θεωρητικά μπορεί να επαναληφθεί επ’ ‘άπειρον προς τις δύο κατευθύνσεις.

…C C# D D# E F F# G G# A A# B C C# D D# E F F# G G# A A# B C… 

Στο πεντάγραμμο θα αποτυπώνεται ως εξής!

Ολοκληρώνουμε λέγοντας ότι η γραφή της χρωματικής κλίμακας στο πεντάγραμμο  υπογραμμίζει το γεγονός ότι κάθε νότα  επαναλαμβάνεται κυκλικά αλλά σε διαφορετικά σημεία του πενταγράμμου, και αυτό έχει μια πολύ διαφορετική μουσική έννοια που δεν πρέπει ποτέ να γίνει λάθος. Με άλλα λόγια, παρόλο που συναντάται μια νότα που ονομάζεται «C» αρκετές φορές (και το ίδιο ισχύει για οποιαδήποτε άλλη νότα) σε διαφορετικά μέρη του πενταγράμμου, παρόλο που το όνομά τους δεν αλλάζει, ο ήχος τους αλλάζει. Στην πραγματικότητα, μιλάμε για υψηλότερο C και χαμηλότερο C.

Λοιπόν, κατά τη γνώμη σας, πόσα ημιτόνια, συνολικά, πιστεύετε ότι αντιστοιχούν σε 3 τόνους και 1 ημιτόνιο;

Τώρα ας επιστρέψουμε στη χρωματική μας κλίμακα. Στην παρτιτούρα μπορούμε να το γράψουμε ως εξής:

Το οποίο σε αύξουσα σειρά διαβάζεtαι ως : C C# D D# E F F# G G# A A# B C

Και σε φθίνουσα ως: C B Bb A Ab G Gb F E Eb D Db C 

Αν μετρήσουμε, οι νότες αυτής της κλίμακας είναι 12 συν την επανάληψη της πρώτης ηχητικής νότας (C) στην υψηλότερη οκτάβα. Τι σημαίνει όμως ανώτερη οκτάβα; Αν προσπαθήσετε να πείτε δυνατά τις νότες που αποτελούν την κλίμακα C (μείζονα), θα πείτε: C D E F G A B C. Αυτό το τελευταίο C επαναλαμβάνεται μετά από 7 νότες και γίνεται η όγδοη νότα (δηλαδή πιο οξεία υψηλότερη από την πρώτη C) και για το λόγο αυτό ονομάζεται ανώτερη οκτάβα.

Το διάστημα μιας οκτάβας στη παρτιτούρα συμβολίζεται ως:

Ας επαναλάβουμε, μεταξύ  του χαμηλού C και του αμέσως ψηλότερου τονικά C μετράμε 8 νότες.